است از تمام صفات پرهيزكاران . دقت در مواد دهگانه برنامه فوق كه تمام خطوط اصلى و فرعى برخورد با مخالفان را مشخص مىكند نشان مىدهد كه از تمام اصول منطقى ، عاطفى ، روانى ، تاكتيكى و خلاصه همه امورى كه سبب نفوذ در مخالفين مىگردد استفاده شده است . ولى با اين حال اسلام هرگز نمىگويد كه تنها به منطق و استدلال قناعت كنيد بلكه در بسيارى از موارد ضرورت پيدا مىكند كه در مقابل توطئه‌هاى دشمن عملا وارد ميدان شويم ، و در صورت لزوم در مقابل خشونتها به خشونت توسل جوييم ، و در برابر توطئه‌ها به ضد توطئه پردازيم ، ولى حتى در اين مرحله نيز بايد اصل عدالت و اصول تقوا و اخلاق اسلامى به دست فراموشى سپرده نشود . و اگر مسلمانان در برابر مخالفان خود اين برنامه جامع الاطراف را به كار مىبستند ، شايد اسلام امروز ، سراسر جهان يا بخش عمده آن را فرا گرفته بود . آخرين سخن در مورد سوره نحل ( سوره نعمتها ) . همانگونه كه از آغاز سوره گفتيم ، چيزى كه بيش از همه در مجموع آيات اين سوره جلب توجه مىكند بيان نعمتهاى گوناگون الهى ، اعم از مادى و معنوى ، ظاهرى و باطنى ، فردى و اجتماعى است ، و اگر نام سوره نعمتها براى آن انتخاب شده نيز از همين نظر است . بررسى آيات سوره نشان مىدهد كه حدود چهل نعمت از نعمتهاى بزرگ و كوچك ، مادى و معنوى ، طى آيات اين سوره بيان شده است كه فهرستوار ذيلا از نظر مىگذرد ، و تاكيد مىكنيم كه هدف از آن نخست تعليم درس توحيد و بيان